Ze had nooit verwacht dat ze ooit een winkel zou runnen, maar nu wil ze hem niet meer kwijt. De winkel ‘Jouw Dagelijkse Kost’ in de Oosterstraat in Leeuwarden is dan ook een heel bijzondere winkel. Naast groente, zuivel, brood en andere essentiële dagelijkse dingen draagt Monique van Etten er ook een verhaal uit, over voeding en gezondheid en een transitie naar een mooie toekomst. Beluister het interview in de dertiende aflevering van Groene Verhalen.
Waarom een winkel
Ik had eigenlijk nooit bedacht dat ik een winkel zou beginnen. Toen ik in 2015 in Leeuwarden kwam wonen, kon mijn partner de winkel van zijn ouders overnemen, een buurtsupermarkt. Zelf had ik een Qigongpraktijk gehad in Brabant. Voor mij waren voeding en gezondheid belangrijke thema’s. Zo ontstond al pratend en overleggend het concept van wat nu ‘Jouw Dagelijkse Kost’ is.
Eigenlijk draag ik nog steeds hetzelfde verhaal uit als tijdens de Qigonglessen, maar nu in een andere vorm.
Wat is hier allemaal te koop
We hebben een supermarktwaardig assortiment, dat voldoet aan twee voorwaarden: het komt uit Noord-Nederland en het is geproduceerd binnen ecologische grenzen. Niet alle producten in de winkel hebben een keurmerk, daarom noemen we het niet ‘biologisch’, maar we weten dan wel dat de boer geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Dus de winkel mag niet biologisch heten, daarom gebruiken we het wat vagere woord ‘duurzaam’.
We hebben schoonmaakmiddelen, wasmiddel, kiemzaden, roggebrood, beschuit, crackers, jam, honing. En ook chocolade en koffie, die hier natuurlijk niet vandaan komen, maar wel verwerkt zijn door lokale bedrijven en het is fairtrade en biologisch. We zien graag dat lokale bedrijven sterk worden, zodat niet al het geld wegvloeit naar de unilevers in deze wereld. Laat het geld liever laag in de economie circuleren.
We hebben ook veel producten op bulk, je kunt je eigen verpakking meenemen om hier te vullen. We hebben zo’n zestig leveranciers, die soms zelf hun spullen komen brengen.
De coöperatie
We zouden graag zien dat elk gezin toegang heeft tot lokaal en duurzaam eten. Dat is nu nog niet zo. Dat komt onder andere doordat er te weinig wordt geproduceerd voor de lokale markt, veel voedsel verdwijnt via groothandels en export. Wat er wel beschikbaar is, ervaren mensen soms als duur. Er zijn veel stappen te zetten om alle problemen op te lossen en je kunt maar het beste ergens beginnen in plaats van eindeloos te blijven praten.
Om elk gezin de kans te geven op duurzaam eten, moeten er heel veel van zulke winkels zijn. We zijn eerst met deze winkel begonnen, die volgens de economische wetten eigenlijk niet kan bestaan. Voor mij is dat juist een uitdaging, om iets wat onmogelijk is toch mogelijk te maken. Nu, na drieënhalf jaar, blijkt het wel te kunnen.
De tweede stap is, dat de winkel eigendom wordt van de mensen die belang hebben bij zo’n winkel. Daarom hebben we een klantencoöperatie opgericht: de klant koopt zijn eigen winkel. En doordat die klant ook zijn boodschappen hier blijft doen, draait de winkel ruim voldoende. Het geld dat in de winkel is geïnvesteerd halen we zo terug, zodat we dat kunnen doorschuiven naar een tweede winkel. Zo kun je steeds meer winkels neerzetten zonder dat je naar een bank hoeft om geld te lenen, want het geld komt van de klanten die er belang bij hebben dat de winkel er is. Zo haal je de kracht van de community naar je toe. Je zegt van onderop: wij staan voor een eerlijk voedselsysteem, dus we gaan het met elkaar doen.
Je hebt dan in een stad 250 gezinnen nodig die mede-eigenaar worden van de winkel. Een stukje winkel kost 695 euro. Dat bedrag is het risico dat je loopt als mede-eigenaar. En voor dat bedrag krijg je meer zekerheid dat de winkel blijft bestaan en je zorgt er voor dat het concept sterker wordt.
Uiteindelijk willen we bereiken dat er losse coöperaties ontstaan, die zelfstandig werken. Daarnaast komt er een stichting die zorgt voor overkoepelende zaken als marketing, financiële ondersteuning en dergelijke.
Voedseltransitie
We zitten momenteel in een transitie en voedsel is daar onderdeel van. Voedsel heeft een enorme invloed op het milieu door de manier waarop de voedselvoorziening is georganiseerd. We eten eigenlijk voornamelijk bewerkt voedsel dat industrieel is geproduceerd en soms de hele wereld over vliegt voordat het uiteindelijk bij iemand op het bord ligt.
Gezien het aantal mensen op deze aardbol, is dat onhoudbaar. Daar komt bij dat in het westen veel te veel eten is en in andere delen van de wereld juist veel te weinig. Dat kun je veel slimmer organiseren, door zelf weer lokaal af te gaan nemen van je eigen boer.
We vinden het een recht van elke boer om voor de eigen bevolking te produceren. Net zoals het en recht is om onbewerkt voedsel te kunnen kopen, zodat iedereen zelf kan ervaren hoe onwijs makkelijk het is om daar zelf lekkere maaltijden van te maken. Om lekker te eten heb je geen pakjes nodig van de multinationals.
We zouden weer moeten leren hoe eten eigenlijk bedoeld is. Op de plek waar je woont groeit in feite alles wat je nodig hebt. En eten uit de eigen omgeving vermindert de druk op de aardbol. En natuurlijk is het goed om meer plantaardig te eten, meer groente, fruit en kruiden. Dat is voor mij al zo logisch, dat ik bijna vergeet het te vermelden.
De toekomst
Ik zie de toekomst rooskleurig in. Er zal nog wel chaos op ons af komen, maar onze winkel zit in het oog van de orkaan, en daar is het heel rustig. Hier kun je rustig doorgaan met opbouwen waar je in gelooft. Ik zie in de toekomst meer winkels als deze in meer steden en ook veel meer kleinere tuinen, de microboeren,permacultuurtuinen, voedselbossen. En de grotere bedrijven die er nu nog zijn kunnen opgeknipt in kleinere blokken, waar weer veel meer arbeid wordt gedaan door mensen in plaats van machines. Dat geeft ook mogelijkheden voor zorgtaken die op tuinen en zorgboerderijen kunnen worden uitgevoerd. Kortom: ik zie heel veel lichtpuntjes.
we hoeven niet te vechten tegen het systeem. Het oude systeem was nodig om te komen waar we nu zijn. En hier in de winkel bouwen we in alle rust aan iets nieuws. We zien hier allerlei soorten mensen in de winkel. Iedereen is hier welkom en herkent hier iets.
Links
Jouw Dagelijkse Kost
De klanten-coöperatie
