Categorieën
Interview

Niet meer meedoen met verspilling en vervuiling

Off-grid leven is een thema dat regelmatig terugkomt in Groene Verhalen. In de vijftiende aflevering hebben we enkele fragmenten verzameld uit voorgaande afleveringen, waarin het thema aan de orde komt. Off-grid leven gaat over techniek, over zonnepanelen,accu’s en waterzuivering. Maar het gaat ook over bewustzijn, keuzes maken, dankbaarheid, vrijheid en niet meer meedoen met verspilling en vervuiling.

Afhankelijk van de natuur

In de zomer van 2021 spraken wij met Marjolein Jonker, die al jaren in een Tiny House woont dat bovendien off-grid is. De stroom komt van zonnepanelen en het water komt van de regen. Je gaat vanzelfsprekende dingen weer waarderen, zegt ze. En dat past goed bij wonen in een tiny house.

Marjolein Jonker: „Als je beperkt bent wekt dat creativiteit op. Juist het enorme aanbod in onze westerse samenleving maakt dat je minder productief en creatief bent.
In een tiny house heb je beperkte ruimte, dus je moet heel bewust kiezen wat je belangrijk vindt en waar je blij van wordt. Wat daar niet binnen valt schrap je. Zo woon je in een ruimte die helemaal past bij wie je bent.
Je hebt minder spullen. Dat kun je zien als een beperking, maar ik denk dat het juist vrijheid oplevert, waardevolle dingen zoals vrije tijd en rust in je hoofd.
Ik heb stroom van zonnepanelen en ik vang regenwater op. Die dingen kunnen dus op raken. Je bent afhankelijk van de natuur en daar moet je rekening mee houden. Dat maakt je ook heel dankbaar als het gaat regenen als je regentank bijna leeg is. Je gaat vanzelfsprekende dingen weer waarderen en dat vind ik mooi.”

Met een schone lei beginnen

In de winter van 2021 spraken we met Erik Groen, die in Wageningen in het ecodorp Ppauw woont. Off-grid leven betekent niet meer meedoen aan verspilling en vervuiling.

Erik Groen: „Eigenlijk ben ik meer van ‘samenvoorzienend’ zijn. Dat je met een dorp of niet te grote stad met elkaar de voorzieningen in stand houdt. Maar hier op Ppauw wonen we off-grid, niet aangesloten op het net, en dat maakt je heel erg bewust. Je kunt er van genieten dat er weer water is, dat is heel fijn.
Een ander effect van off-grid is, dat je niet meedoet met de verspilling en vervuiling. Je kunt met een schone lei beginnen.
Off-grid leven betekent ook dat je meer met de seizoenen mee leeft. ’s Zomers is er overvloed, maar in de winter is er weinig stroom en dan ben je wat zuiniger. Dat is ook wel een mooi effect.”

Je hebt alles zelf in de hand

In het Friese ecodorp Frijlân vertelt Irma Abelskamp over haar ervaringen.
„Onze plek is off-grid en soms is dat best wel spartaans. We hadden in een voorgaande winter geen warm water doordat het warmwatersysteem kapot was. Dat betekent keteltjes water koken als je wilt douchen. Uiteindelijk leer je dan ook wel weer hoe je dat moet herstellen, met de kennis van een ander.
Op Frijlân zorgen we allemaal voor onze eigen stroom. Ieder heeft eigen zonnepanelen en daarnaast is er stroom in het studie-atelier. In de winter is het wel minimaal. Als er echt geen stroom is en steken we een kaarsje aan. Dat is romantisch en de winter is tenslotte de tijd van inkeer.
Voor gevallen van nood hebben we wel een aggregaat. We zouden ook nog iets kunnen gaan doen met een windmolentje., daar denken we nog over na.
Het water hebben we wel van de waterleiding. We zouden graag toe willen naar opvang van regenwater, maar zolang dat niet veilig kan zitten we op het net.
Off-grid leven heeft zeker voordelen. Je hebt alles zelf in de hand, je bent vrij en de lasten zijn aanmerkelijk lager. Omgerekend betaal ik een tientje per maand voor stroom. In de zomer os er dan genoeg stroom voor een koelkast en een koffiezetapparaat. Alleen in de winter is het even een stapje terug en dat heeft ook wel weer zijn charme. En we willen graag vrij zijn van de grote jongens die voor ons de zaken bepalen.”

De zomerzon bewaren voor de winter

Op een zonnige dag in april 2021 spraken we met Ad Vlems in Ecodorp Boekel. hij vertelt enthousiast over over de basaltaccu, een nieuwe uitvinding, waarin de zonne-energie van de zomer wordt bewaard

„De basaltaccu gaat het ecodorp straks warm houden. Het is een grote cilindervormige bak gevuld met basalt, vulkanisch gesteente. De accu heeft een doorsnede van 15 meter en is 7 meter hoog. Rondom anderhalve meter isolatie. De elektriciteit van de zeshonderd zonnepanelen op de daken verwarmt het basalt i n de zomer. De warmte wordt vasthouden en wordt in de winter via buizen en boilers teruggegeven aan de huizen. Zo vangt het ecodorp ’s zomers de zonnewarmte om die ’s winters te benutten.”

Links

Marjolein in het klein

Ecodorp Ppauw

Frijlân – leren van nature

Ecodorp Boekel

Categorieën
Nieuws

Marjan Verhees overleden

Op 24 januari is Marjan Verhees overleden. Zij was jarenlang de drijvende kracht achter het Eibernest, een prachtige ontmoetingsplek in het Brabantse Liessel, waar ze de principes van de permacultuur in praktijk bracht die haar na aan het hart lagen: zorg voor de Aarde, zorg voor de mensen en de weelde delen.

In de elfde aflevering van Groene Verhalen, die op 1 november verscheen, vertelt zij haar verhaal. Marjan was al geruime tijd ziek. Zij werd zestig jaar.

Links

Het Eibernest

Aflevering 11 van Groene Verhalen met Marjan Verhees

Categorieën
Verhaal

Kou

Yvon Eerland woont in een woongemeenschap Centraal Wonen aan de rand van Den Haag. Zij schrijft columns over haar leven op haar woonplek en haar liefde voor de natuur. In de veertiende aflevering van Groene Verhalen vertelt zij het verhaal ‘Kou’.

Kou

Ik heb mezelf in de kou gezet.

Letterlijk, want ik doe de verwarming niet aan deze winter; Veel te duur.

Het is een experiment want eigenlijk ben ik als de dood voor kou. Zodra het 15 graden is trek ik al vier lagen over elkaar heen. Stel je voor, ik mocht het eens koud krijgen. Dus deze koukleum gaat nu bezuinigen op de centrale verwarming. Bezuinigen moet want de gasprijs is wel erg gestegen, schijnt, want ik heb nog geen rekening gekregen maar ik neem het zekere voor het onzekere: De verwarming gaat niet aan. En dan ook maar gelijk het warme water want dat is ook stervens duur, dus niet meer douchen. Ik was me wel uit een emmer opgewarmd water en als we dan toch bezig zijn met keteltjes water koken neem ik direkt regenwater. De regenton blijft maar kristalhelder water geven, gratis en voor niets. En dan is het natuurlijk voor het milieu heel erg goed, hoe ik nu bezig ben.

En heb ik het koud? Welnee! En buiten heb ik het ook helemaal niet koud meer. Ik loop regelmatig zonder jas naar buiten zonder het te merken. Ik geniet van de frisheid alsof mijn huid is opengegaan en de kramp van de angst is opgelost. Met grote teugen adem ik de herfstlucht in en voel me daar enorm gelukkig onder.

Maar nu heb ik ook wel voorzorgsmaatregelen genomen. Ten eerste heb ik het in mijn kennissenkring breed uitgemeten dat ik dit zou gaan doen. Ik krijg daardoor alle medewerking. Mijn bezoek klaagt niet over de kou maar komt met een extra trui. Ik heb van een vriendin een merinowollen legging gekregen die ik altijd onder mijn broek aan heb. Ik draag zelfgebreide wollen sokken en altijd een wollen vest of bodywarmer. Een muts heb ik niet nodig want ik heb genoeg haar maar anders had ik die ook opgezet. Met al die kleren aan zie ik er uit als een Mongoolse vrouw wat natuurlijk prachtig is. Eigenlijk ben ik klaar voor een yurt, Mijn huid is zacht van het regenwaterbad en mijn haar is mooier dan ooit.

Ik zou dus zeggen; experiment geslaagd! Tot nu toe, want het vriest nog niet eens. Ik wens jullie een heel gezond nieuwjaar en wens mij maar lekkere vrieskou toe. Vind ik fijn.

Categorieën
Nieuws

Thich Nhat Hanh overleden

Op 22 januari is in het Vietnamese Huế Tich Nhat Hanh overleden. De boeddhistische monnik kreeg grote bekendheid als vredesactivist, dichter en schrijver.

Een groot deel van zijn leven verbleef hij als banneling in Frankrijk, waar hij in 1982 het boeddhistische centrum Plum Village stichtte, een meditatiegemeenschap in de Dordogne. In 2018 mocht hij van de Vietnamese autoriteiten terugkeren naar Vietnam, met de wens om daar zijn laatste levensdagen door te brengen.

Tich Nhat Hanh is onder andere bekend van zijn boek Iedere stap is vrede. En het is mede aan hem te danken dat mindfullness nu zo’n bekend begrip is.

Thich Nhat Hanh werd 95 jaar.

Links

Wikipedia over Thich Nhat Hanh

Leven in Aandacht

Categorieën
Boeken

Kleinschaligheid als alternatief

Gert Jan Jansen schreef in 2015 het boek ‘Kleinschaligheid als alternatief’. Hij vertelt daarin hoe hij zijn bedrijf Hof van Twello organiseerde als ‘meente’.

Op deze ‘meente’, gemeenschappelijke grond, produceren mensen uit de omgeving zowel voedsel voor zichzelf alsook voor de streekwinkel. Het is een aanpak die vele winnaars kent.

“Koppel jezelf met Nieuwe Meentes los van leningen en afhankelijkheid. Je leert kleinschaligheid rendabel te maken, want lokaal gerichte kleinschaligheid is de enige echte bijl aan de wortel van het systeem.”

Link

Meer over het boek en bestellen

Categorieën
Interview

“Kleinschalig en lokaal is er enorm veel mogelijk”

Hij is de zoon van een tuinder en het tuindersvak heeft hem nooit meer losgelaten. Daarbij bedacht hij vernieuwende concepten om het een tikje anders te doen: duurzamer, met meer gemeenschapszin. Met Hof van Twello, het concept van de meente en Renderend Landschap laat hij zien dat zijn ideeën in de praktijk werken. Beluister het interview met Gert Jan Jansen in de veertiende aflevering van Groene Verhalen.

We treffen hem in zijn ouderlijk huis in Twello, waar hij na verloop van tijd terugkeerde. Zijn opa heeft het huis gebouwd in 1904. Vanaf zijn vierde jaar werkte hij mee op de tuin. Later ging hij tropische landbouw studeren. Hij wilde ontwikkelingswerker worden, maar de praktijk in Mexico stelde hem teleur. Terug in Nederland kwam hij terecht bij een project waarbij hij samen met Surinaamse junkies exotische groenten kweekte in Den Haag. Het bedrijf ging uiteindelijk Xotus heten.

De Nieuwe Meente

Terug in zijn geboortedorp Twello begon hij met Hof van Twello. Het boek Het Rijk van de Schaarste van filosoof Hans Achterhuis bracht hem op ideeën voor een bijzondere aanpak.
Het is voor tuinders een uitdaging om de kosten van de arbeid binnen de perken te houden. In de tuinbouw gebeurt dat door het hele gezin in te schakelen, door met illegalen te werken of vrijwilligers. Gert Jan Jansen bedacht een andere manier, afgeleid van het oude principe van de meente, de gezamenlijke gronden. Op Hof van Twello paste hij dat toe. Een jaar geleden heeft hij het bedrijf overgedaan aan opvolgers.
Het principe in een notendop: Op het terrein zijn ongeveer 25 moestuintjes, die gratis ter beschikking worden gesteld aan mensen uit de omgeving. Deze mensen gebruiken de helft de van hun tuintje voor zichzelf. Op de andere helft verbouwen ze groente voor de streekwinkel op het terrein. Van de opbrengst van de verkoop van hun oogst krijgen ze de helft uitbetaald. Het is een systeem waar veel mensen van profiteren.

Renderend Landschap

Inmiddels is hij nu aan de slag met nog een ander concept: Renderend Landschap. Het is een antwoord op de verschraling van het landschap, waar allerlei elementen zoals houtwallen verdwenen zijn. Zijn idee: breng dat soort elementen terug, maar doe het zo dat de boer of tuinder er iets mee verdient. Er kunnen bijvoorbeeld kruiden worden geoogst, die verkocht kunnen worden als kruidenthee of drinkbouillon.

Het Wildplasgilde

Een recente ludieke actie blijkt een serieuze ondertoon te hebben. Geïnspireerd door het Wildplukkersgilde, richtte Jansen het Wildplasgilde op, waarvan hij vooralsnog het enige lid is. De plaatselijke krant wijdde er een flink artikel aan. Het gilde komt in actie voor meer openbare toiletten. En tevens vraagt het aandacht voor een grote ontbrekende schakel in de kringloop: de mens die alle plas en poep via het riool naar de zee afvoert, waardoor kostbare mineralen verloren gaan.

Voor de toekomst ziet Gert Jan Jansen nog veel meer mogelijkheden voor kleinschalige, lokale economie. “Jaren geleden hoorde ik: ach, het is te laat, alles is geglobaliseerd. Maar het blijkt dat je wel degelijk nog heel veel kunt doen. Je hele voedselpakket kun je uit de directe omgeving halen.”

Categorieën
Nieuws

Gemeenschappelijke woonvormen bieden perspectief

Gemeentes kunnen veel meer doen om woongroepen en leefgemeenschappen van oudere mensen mogelijk te maken. Daarmee snijdt het mes aan twee kanten. Dat schrijft Gabrielle Verbeek, voorzitter van de Landelijke Vereniging Gemeenschappelijk wonen van Ouderen (LVGO) op de website van die organisatie.

De LVGO verenigt woongemeenschappen van oudere mensen, en ook initiatiefgroepen die zo’n gemeenschappelijke woonvorm willen opzetten.

Die initiatiefgroepen krijgen te maken met lange en ingewikkelde procedures. En als er grond beschikbaar is voor een nieuw woonproject, dan gaat dat veelal naar de hoogste bieder, een projectontwikkelaar die dure luxe appartementen gaat bouwen.

De LVGO-voorzitter signaleert dat binnen gemeenten een tegenstrijdigheid bestaat tussen de sociale doelen en de financiële belangen.

Zij reageert op een onderzoek van Omroep Brabant samen met de NOS en de andere regionale omroepen, waarin gemeenten de ouderen aanwijzen als veroorzaker van de wooncrisis. Doordat oudere mensen grote huizen bezet houden, kunnen jonge gezinnen niet doorstromen.

Verbeek pleit er voor gemeenschappelijke woonvormen meer ruimte te geven. “Woongemeenschappen van 50-ers zijn zorgzaam”, zegt ze. “Men kijkt om naar elkaar en naar de omgeving. In groepsverband kunnen senioren duurzaam wonen en bijdragen aan hun omgeving.”

Wordt vervolgd, want op 16 maart zijn de verkiezingen voor de gemeenteraad.

Links

Het betoog van LVGO-voortzitter Gabrielle Verbeek

Bericht van de NOS over ouderen en de wooncrisis

Categorieën
Nieuws

Oproep tot vrede

In een open brief aan onder anderen de presidenten van Rusland, de VS en Oekraïne doen vredesorganisaties uit de hele wereld een oproep tot vrede.

Ze vragen om een de-escalatie van de situatie uit respect voor het leven en om het tekenen van het VN-verdrag dat kernwapens verbiedt.

De brief is een initiatief van de Nederlandse vredesorganisatie Peace SOS.

Link

De tejst van de brief met geadresseerden en ondertekenaars

Categorieën
Afleveringen

Aflevering 14 – Februari 2022

Hij is de zoon van een tuinder en het tuindersvak heeft hem nooit meer losgelaten. Daarbij bedacht hij vernieuwende concepten om het een tikje anders te doen: duurzamer, met meer gemeenschapszin. Met Hof van Twello, het concept van de meente en Renderend Landschap laat hij zien dat zijn ideeën in de praktijk werken. Beluister het interview met Gert Jan Jansen in de veertiende aflevering van Groene Verhalen.

Verder de rubrieken Oproepen, Nieuws, Verhaal en Gedichten.
Productie en presentatie: Dick Verheul. Bijdragen van Greetje Salima, Yvon Eerland en Alowieke van Beusekom.

Neem een abonnement op de nieuwsbrief voor een euro per jaar.

Bekijk ook de andere afleveringen.

Aflevering 14 als podcast

Wie genoeg heeft aan geluid kan de aflevering hieronder beluisteren, bijvoorbeeld tijdens een lange treinreis of ’s avonds in bed.

Categorieën
Interview

“Elk gezin zou toegang moeten hebben tot lokaal en duurzaam eten”

Ze had nooit verwacht dat ze ooit een winkel zou runnen, maar nu wil ze hem niet meer kwijt. De winkel ‘Jouw Dagelijkse Kost’ in de Oosterstraat in Leeuwarden is dan ook een heel bijzondere winkel. Naast groente, zuivel, brood en andere essentiële dagelijkse dingen draagt Monique van Etten er ook een verhaal uit, over voeding en gezondheid en een transitie naar een mooie toekomst. Beluister het interview in de dertiende aflevering van Groene Verhalen.

Waarom een winkel

Ik had eigenlijk nooit bedacht dat ik een winkel zou beginnen. Toen ik in 2015 in Leeuwarden kwam wonen, kon mijn partner de winkel van zijn ouders overnemen, een buurtsupermarkt. Zelf had ik een Qigongpraktijk gehad in Brabant. Voor mij waren voeding en gezondheid belangrijke thema’s. Zo ontstond al pratend en overleggend het concept van wat nu ‘Jouw Dagelijkse Kost’ is.
Eigenlijk draag ik nog steeds hetzelfde verhaal uit als tijdens de Qigonglessen, maar nu in een andere vorm.

Wat is hier allemaal te koop

We hebben een supermarktwaardig assortiment, dat voldoet aan twee voorwaarden: het komt uit Noord-Nederland en het is geproduceerd binnen ecologische grenzen. Niet alle producten in de winkel hebben een keurmerk, daarom noemen we het niet ‘biologisch’, maar we weten dan wel dat de boer geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Dus de winkel mag niet biologisch heten, daarom gebruiken we het wat vagere woord ‘duurzaam’.
We hebben schoonmaakmiddelen, wasmiddel, kiemzaden, roggebrood, beschuit, crackers, jam, honing. En ook chocolade en koffie, die hier natuurlijk niet vandaan komen, maar wel verwerkt zijn door lokale bedrijven en het is fairtrade en biologisch. We zien graag dat lokale bedrijven sterk worden, zodat niet al het geld wegvloeit naar de unilevers in deze wereld. Laat het geld liever laag in de economie circuleren.
We hebben ook veel producten op bulk, je kunt je eigen verpakking meenemen om hier te vullen. We hebben zo’n zestig leveranciers, die soms zelf hun spullen komen brengen.

De coöperatie

We zouden graag zien dat elk gezin toegang heeft tot lokaal en duurzaam eten. Dat is nu nog niet zo. Dat komt onder andere doordat er te weinig wordt geproduceerd voor de lokale markt, veel voedsel verdwijnt via groothandels en export. Wat er wel beschikbaar is, ervaren mensen soms als duur. Er zijn veel stappen te zetten om alle problemen op te lossen en je kunt maar het beste ergens beginnen in plaats van eindeloos te blijven praten.
Om elk gezin de kans te geven op duurzaam eten, moeten er heel veel van zulke winkels zijn. We zijn eerst met deze winkel begonnen, die volgens de economische wetten eigenlijk niet kan bestaan. Voor mij is dat juist een uitdaging, om iets wat onmogelijk is toch mogelijk te maken. Nu, na drieënhalf jaar, blijkt het wel te kunnen.
De tweede stap is, dat de winkel eigendom wordt van de mensen die belang hebben bij zo’n winkel. Daarom hebben we een klantencoöperatie opgericht: de klant koopt zijn eigen winkel. En doordat die klant ook zijn boodschappen hier blijft doen, draait de winkel ruim voldoende. Het geld dat in de winkel is geïnvesteerd halen we zo terug, zodat we dat kunnen doorschuiven naar een tweede winkel. Zo kun je steeds meer winkels neerzetten zonder dat je naar een bank hoeft om geld te lenen, want het geld komt van de klanten die er belang bij hebben dat de winkel er is. Zo haal je de kracht van de community naar je toe. Je zegt van onderop: wij staan voor een eerlijk voedselsysteem, dus we gaan het met elkaar doen.
Je hebt dan in een stad 250 gezinnen nodig die mede-eigenaar worden van de winkel. Een stukje winkel kost 695 euro. Dat bedrag is het risico dat je loopt als mede-eigenaar. En voor dat bedrag krijg je meer zekerheid dat de winkel blijft bestaan en je zorgt er voor dat het concept sterker wordt.
Uiteindelijk willen we bereiken dat er losse coöperaties ontstaan, die zelfstandig werken. Daarnaast komt er een stichting die zorgt voor overkoepelende zaken als marketing, financiële ondersteuning en dergelijke.

Voedseltransitie

We zitten momenteel in een transitie en voedsel is daar onderdeel van. Voedsel heeft een enorme invloed op het milieu door de manier waarop de voedselvoorziening is georganiseerd. We eten eigenlijk voornamelijk bewerkt voedsel dat industrieel is geproduceerd en soms de hele wereld over vliegt voordat het uiteindelijk bij iemand op het bord ligt.
Gezien het aantal mensen op deze aardbol, is dat onhoudbaar. Daar komt bij dat in het westen veel te veel eten is en in andere delen van de wereld juist veel te weinig. Dat kun je veel slimmer organiseren, door zelf weer lokaal af te gaan nemen van je eigen boer.
We vinden het een recht van elke boer om voor de eigen bevolking te produceren. Net zoals het en recht is om onbewerkt voedsel te kunnen kopen, zodat iedereen zelf kan ervaren hoe onwijs makkelijk het is om daar zelf lekkere maaltijden van te maken. Om lekker te eten heb je geen pakjes nodig van de multinationals.
We zouden weer moeten leren hoe eten eigenlijk bedoeld is. Op de plek waar je woont groeit in feite alles wat je nodig hebt. En eten uit de eigen omgeving vermindert de druk op de aardbol. En natuurlijk is het goed om meer plantaardig te eten, meer groente, fruit en kruiden. Dat is voor mij al zo logisch, dat ik bijna vergeet het te vermelden.

De toekomst

Ik zie de toekomst rooskleurig in. Er zal nog wel chaos op ons af komen, maar onze winkel zit in het oog van de orkaan, en daar is het heel rustig. Hier kun je rustig doorgaan met opbouwen waar je in gelooft. Ik zie in de toekomst meer winkels als deze in meer steden en ook veel meer kleinere tuinen, de microboeren,permacultuurtuinen, voedselbossen. En de grotere bedrijven die er nu nog zijn kunnen opgeknipt in kleinere blokken, waar weer veel meer arbeid wordt gedaan door mensen in plaats van machines. Dat geeft ook mogelijkheden voor zorgtaken die op tuinen en zorgboerderijen kunnen worden uitgevoerd. Kortom: ik zie heel veel lichtpuntjes.
we hoeven niet te vechten tegen het systeem. Het oude systeem was nodig om te komen waar we nu zijn. En hier in de winkel bouwen we in alle rust aan iets nieuws. We zien hier allerlei soorten mensen in de winkel. Iedereen is hier welkom en herkent hier iets.

Links

Jouw Dagelijkse Kost

De klanten-coöperatie