Auteur: Dick Verheul

Bijdragen aan vrede in de wereld. Eerlijke handel. Nadenken over organisatievormen. Anders omgaan met grondbezit. Zorgen voor de Aarde. Meer sociocratische besluitvorming. Voor Henry Mentink vloeit het een logisch voort uit het ander. En daarom maakt hij een voettocht van 450 kilometer, met een kruiwagen vol aarde, om aandacht te vragen voor de Aarde die wij bewonen. We spraken elkaar in het Veerhuis in Varik, aan de Waal, waar hij vertelt hoe hij zich als tienjarige jongen bewust werd van de wereld, op 22 november 1963, de dag dat Kennedy werd vermoord.

1. Vrede begint met een ander bewustzijn

In 1963 was de moord op Kennedy. Ik was tien jaar en ik stond voor de radio. Hoe kan dit? Ik besloot dat ik de vrede in de wereld dichterbij wilde brengen, hield spreekbeurten op school over Gandhi en Martin Luther King. Later wilde ik het bedrijfsleven in. Daar heb je ook strijd, dat noemen ze daar concurrentie. Zou het daar niet moeten beginnen? Vrede gaat immers vooral over een ander soort bewustzijn. Ik ging naar Nijenrode, om iets te leren, maar ook te onderzoeken of ik het zou kunnen transformeren naar een nieuwe manier van zakendoen.
Ik werkte jarenlang bij een multinational, maar het was onbegonnen werk om daar iets te veranderen. Daarom begon ik voor mezelf, kleine bedrijven opzetten en laten zien dat het anders kan. Ik begon met het opzetten van de eerste professionele wereldwinkel, in Bovenkarspel. Als je eerlijke handel wilt promoten, dan hoort daar een mooie winkel bij, vond ik. Het lukte om een nieuwe winkel te laten bouwen die werd gefinancierd door de klanten van die winkel. Ik vind dat relaties belangrijker zijn dan geld, daarom benaderde ik de klanten met de vraag of ze mee wilden doen.

2. Een bedrijfsplan met een binnenkant

Begin jaren negentig ontmoette ik kunstenaar Pieter Kooistra. Hij woonde in Varik in het Veerhuis, hij was de bedenker van de kunstuitleen en de laatste twintig jaar werkte hij aan een plan voor een nieuwe economie. Hij schreef er een boek over, Het ideale eigenbelang, waarin hij een wereldbasisinkomen beschreef. Dat basisinkomen zou uitbetaald moeten worden in een nieuwe munteenheid, waarmee alleen duurzame producten gekocht zouden kunnen worden.
Ik ben die principes verder gaat uitdenken, ook toen ik met een nieuw autodeelbedrijf begon, MyWheels. Pieter Kooistra wilde een basisinkomen voor alle wereldbewoners, wat natuurlijk heel ambitieus is. Ik zei: laten we eerst hier beginnen.
Kooistra vroeg me om een bedrijfsplan te maken voor zijn bedrijf. Dat was lastig met de uitgangspunten die hij had, zoals eenheid in verscheidenheid en het mannelijke en het vrouwelijke. Hier maak je daar een bedrijfsplan van? Ik maakte een klein doosje, met een venster van eenheid. Dat venster verbindt de binnenkant met de buitenkant.
Nadat Pieter Kooistra in 1998 overleden was, heb ik het Veerhuis gekocht en ook daarvoor maakte ik een bedrijfsplan in de vorm van zo’n doosje. Aan de buitenkant staan de woorden van een bedrijfsplan. Bij het vlak ’tijd’ staat aan de buitenkant ‘projectplanning’. Maar als je het doosje opent, dan lees je aan de binnenkant ‘synchroniciteit’ en ’toeval’. Het gaat er om dat je die twee, de binnenkant en de buitenkant, met elkaar in balans brengt. Bij het vlak dat over geld gaat zie je van buiten verlies en winst, van binnen zie je waarden en ruilen.
Met dat doosje ben ik naar de Triodosbank gestapt voor een lening om het Veerhuis te kopen. Ik heb zulke doosjes laten maken en er zijn al honderd mensen die er een aanschaften. Er zijn heel wat mensen en bedrijven die anders te werk willen gaan: meer vanuit hun hart en vanuit hun passie. Dit soort denken kan dan helpen.

3. Een samenleving die past bij wat de Aarde wil

De manier waarop grondbezit is geregeld houdt me bezig. Nu werkt het zo dat degene die ervoor betaalt de grond mag hebben en naar eigen inzicht gebruiken. De aandacht blijft daarbij gericht op geld verdienen.
Maar het kan ook anders, als je van een enkelvoudig naar een drievoudig eigenaarschap gaat. We hebben dat ook gedaan met het Veerhuis. Met schenkingen wordt de grond uit de handel gehaald en aan een stichting gegeven die het nooit meer verkoopt. Daarnaast is er de gemeenschap die betrokken is bij dat stuk grond en er is een ondernemer, bijvoorbeeld een boer. Dan heb je dus drie factoren die gezamenlijk bepalen wat er met de grond gebeurt. Daarmee breng je automatisch het belang van de Aarde in. De gemeenschap wil biologische producten en de boer hoeft minder gericht te zijn op zoveel mogelijk productie, omdat hij geen pacht betaalt. Zo krijg je een samenleving en een natuur die veel beter past bij datgene wat de Aarde eigenlijk wil.
In Frankrijk zit een Nederlandse biologische boer die erin is geslaagd om honderd miljoen euro op te halen om vijfduizend hectaren grond vrij te kopen. Die grond is niet meer te koop en boeren kunnen er biologisch telen.
In Amerika heb je Community Landtrust, zo’n driehonderd woongemeenschappen en boerderijen, die precies hetzelfde hebben gedaan.
In Nederland heb je initiatieven als Land van ons, Aardpeer en Grond van Bestaan.

4. De Aarde op de Werelderfgoedlijst

Ik gaf een lezing op kunstenaarsdorp Ruigoord en daar opperde iemand om Ruigoord op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO te zetten. En toen dacht ik: eigenlijk moet de hele Aarde er op, zodat we de Aarde niet meer zien als grond die je kunt verhandelen, maar dat we voor de Aarde gaan zorgen.
Dus ik belde met UNESCO. Degene die ik aan de lijn kreeg zei: dat kan helemaal niet, maar het is wel een goed idee.
Om te laten zien dat we het serieus nemen gaan we daarom nu vanuit het Veerhuis in Varik naar Parijs lopen in 45 etappes, met een kruiwagen vol aarde. Het wordt een krui-tocht van 450 kilometer. De route van Varik naar Parijs is vrijwel een rechte lijn. En op die lijn vind je al heel veel initiatieven van mensen die al iets moois doen voor de Aarde: een pluktuin, voedsel bos, biologische boeren. Ik bedacht dat je heel veel rechte lijnen over de Aarde kunt trekken en dan heel veel initiatieven vinden die er al mee bezig zijn.
Onze tocht gaat precies midden door Brussel, langs het EU-gebouw, waar we een afspraak hebben met Diederik Samsom. Vlakbij dat gebouw is trouwens een monument van Kennedy. Daar gaan kinderen en vredesceremonie doen en ze nemen zand mee, dat dan ook weer meegaat in de kruiwagen naar Parijs.
Grondeigendom heeft alles te maken met belangen en landsgrenzen en strijd. Maar dat kan ook anders. Daarom is vrede een belangrijk thema in het verhaal over grondeigendom.
Mensen kunnen bijdragen aan de tocht met een kleine donatie en met een eetlepel aarde van de plek waar je woont. Die aarde doe je in een buideltje dat je opstuurt. Op de website Veerhuis.nl staat het precies. Alle buideltjes gaan mee in de kruiwagen naar Parijs. Na ons bezoek aan UNESCO worden de buideltjes ondergebracht in een monument bij een kasteel in Frankrijk.
Trouwens, als er mensen zijn die vrienden of kennissen in het buitenland hebben, vraag hen dan ook om een eetlepel aarde. we hebben al aarde uit zestig landen. Zo wordt het nog meer een actie voor de hele Aarde.

5. Meer kwaliteit en passie

Besluitvorming is een belangrijk facet van de vraag: hoe gaan we met elkaar en met de Aarde om. Vaak is het een kwestie van stemmen. Dan kan 51 procent zeggen dat ze weten hoe het moet. De andere 49 procent heeft het nakijken.
Een betere manier is wat ze binnen de sociocratie noemen: besluiten met consent, wat zoveel betekent als ‘geen bezwaar’. Je kunt dat in een vergadering oefenen met het gebruik van een talking stick, een praatstok. Je geeft elkaar de stok door en laat je inbreng horen, zonder discussie. Als je een paar van die rondjes maakt, is niet alleen het hoofd betrokken, maar ook het gevoel. Daarna kan de gespreksleider een besluit voorleggen en vragen: heeft hier iemand bezwaar tegen. Zo kun je een besluit nemen wat iedereen draagt en wat mensen met plezier gaan uitvoeren. Zo krijg je meer kwaliteit en passie in hetgeen je te doen hebt als samenleving.

Links

Website van Het Veerhuis

Meer over de Krui-tocht

Over Pieter Kooisdtra

Off-grid leven is een thema dat regelmatig terugkomt in Groene Verhalen. In de vijftiende aflevering hebben we enkele fragmenten verzameld uit voorgaande afleveringen, waarin het thema aan de orde komt. Off-grid leven gaat over techniek, over zonnepanelen,accu’s en waterzuivering. Maar het gaat ook over bewustzijn, keuzes maken, dankbaarheid, vrijheid en niet meer meedoen met verspilling en vervuiling.

Afhankelijk van de natuur

In de zomer van 2021 spraken wij met Marjolein Jonker, die al jaren in een Tiny House woont dat bovendien off-grid is. De stroom komt van zonnepanelen en het water komt van de regen. Je gaat vanzelfsprekende dingen weer waarderen, zegt ze. En dat past goed bij wonen in een tiny house.

Marjolein Jonker: „Als je beperkt bent wekt dat creativiteit op. Juist het enorme aanbod in onze westerse samenleving maakt dat je minder productief en creatief bent.
In een tiny house heb je beperkte ruimte, dus je moet heel bewust kiezen wat je belangrijk vindt en waar je blij van wordt. Wat daar niet binnen valt schrap je. Zo woon je in een ruimte die helemaal past bij wie je bent.
Je hebt minder spullen. Dat kun je zien als een beperking, maar ik denk dat het juist vrijheid oplevert, waardevolle dingen zoals vrije tijd en rust in je hoofd.
Ik heb stroom van zonnepanelen en ik vang regenwater op. Die dingen kunnen dus op raken. Je bent afhankelijk van de natuur en daar moet je rekening mee houden. Dat maakt je ook heel dankbaar als het gaat regenen als je regentank bijna leeg is. Je gaat vanzelfsprekende dingen weer waarderen en dat vind ik mooi.”

Met een schone lei beginnen

In de winter van 2021 spraken we met Erik Groen, die in Wageningen in het ecodorp Ppauw woont. Off-grid leven betekent niet meer meedoen aan verspilling en vervuiling.

Erik Groen: „Eigenlijk ben ik meer van ‘samenvoorzienend’ zijn. Dat je met een dorp of niet te grote stad met elkaar de voorzieningen in stand houdt. Maar hier op Ppauw wonen we off-grid, niet aangesloten op het net, en dat maakt je heel erg bewust. Je kunt er van genieten dat er weer water is, dat is heel fijn.
Een ander effect van off-grid is, dat je niet meedoet met de verspilling en vervuiling. Je kunt met een schone lei beginnen.
Off-grid leven betekent ook dat je meer met de seizoenen mee leeft. ’s Zomers is er overvloed, maar in de winter is er weinig stroom en dan ben je wat zuiniger. Dat is ook wel een mooi effect.”

Je hebt alles zelf in de hand

In het Friese ecodorp Frijlân vertelt Irma Abelskamp over haar ervaringen.
„Onze plek is off-grid en soms is dat best wel spartaans. We hadden in een voorgaande winter geen warm water doordat het warmwatersysteem kapot was. Dat betekent keteltjes water koken als je wilt douchen. Uiteindelijk leer je dan ook wel weer hoe je dat moet herstellen, met de kennis van een ander.
Op Frijlân zorgen we allemaal voor onze eigen stroom. Ieder heeft eigen zonnepanelen en daarnaast is er stroom in het studie-atelier. In de winter is het wel minimaal. Als er echt geen stroom is en steken we een kaarsje aan. Dat is romantisch en de winter is tenslotte de tijd van inkeer.
Voor gevallen van nood hebben we wel een aggregaat. We zouden ook nog iets kunnen gaan doen met een windmolentje., daar denken we nog over na.
Het water hebben we wel van de waterleiding. We zouden graag toe willen naar opvang van regenwater, maar zolang dat niet veilig kan zitten we op het net.
Off-grid leven heeft zeker voordelen. Je hebt alles zelf in de hand, je bent vrij en de lasten zijn aanmerkelijk lager. Omgerekend betaal ik een tientje per maand voor stroom. In de zomer os er dan genoeg stroom voor een koelkast en een koffiezetapparaat. Alleen in de winter is het even een stapje terug en dat heeft ook wel weer zijn charme. En we willen graag vrij zijn van de grote jongens die voor ons de zaken bepalen.”

De zomerzon bewaren voor de winter

Op een zonnige dag in april 2021 spraken we met Ad Vlems in Ecodorp Boekel. hij vertelt enthousiast over over de basaltaccu, een nieuwe uitvinding, waarin de zonne-energie van de zomer wordt bewaard

„De basaltaccu gaat het ecodorp straks warm houden. Het is een grote cilindervormige bak gevuld met basalt, vulkanisch gesteente. De accu heeft een doorsnede van 15 meter en is 7 meter hoog. Rondom anderhalve meter isolatie. De elektriciteit van de zeshonderd zonnepanelen op de daken verwarmt het basalt i n de zomer. De warmte wordt vasthouden en wordt in de winter via buizen en boilers teruggegeven aan de huizen. Zo vangt het ecodorp ’s zomers de zonnewarmte om die ’s winters te benutten.”

Links

Marjolein in het klein

Ecodorp Ppauw

Frijlân – leren van nature

Ecodorp Boekel